Satranç Dizilimi: Taşlar Tahtaya Nasıl Dizilir?

Satranç dizilimi, 32 taşın oyun başlamadan önce tahtadaki yerini alma düzenidir. Her oyuncu taşlarını kendine en yakın iki sıraya dizer: arka sırada soldan sağa kale, at, fil, vezir, şah, fil, at, kale durur; önündeki sırayı 8 piyon doldurur.

Dizilimin kuralları Uluslararası Satranç Federasyonu FIDE'nin Satranç Kuralları metninde tanımlıdır (madde 2). Bu rehber, dizilimi 7 adımda, kare kare tablolarla ve en sık yapılan hatalarla anlatır.

Satranç taşları tahtaya nasıl dizilir?

Satranç taşları 7 adımda dizilir: önce tahta doğru çevrilir, sonra arka sıra köşelerden ortaya doğru doldurulur, en son piyonlar konur. İki oyuncu aynı sırayı izler; siyahın dizilimi beyazın tam karşısına gelir.

1. Tahtayı çevir: Her oyuncunun sağ alt köşesinde açık renkli bir kare olmalıdır (FIDE madde 2.1).
2. Kaleleri köşelere koy: İki kale, arka sıranın iki ucuna yerleşir.
3. Atları kalelerin yanına koy: Atlar, kalelerin hemen iç tarafındaki karelere gelir.
4. Filleri atların yanına koy: Filler, atların iç tarafında durur.
5. Veziri kendi rengine koy: Beyaz vezir açık renkli d1 karesine, siyah vezir koyu renkli d8 karesine yerleşir.
6. Şahı kalan kareye koy: Şah, arka sıranın son boş karesine, vezirin yanına gelir.
7. Piyonları ikinci sıraya diz: 8 piyon, taşların önündeki sırayı baştan sona doldurur.

Dizilim bittiğinde her oyuncunun 16 taşı tahtadadır ve ortadaki 4 sıra boş kalır. Satranç taşlarının sayısı ve türleri için Satranç Kaç Taşla Oynanır? yazısına, oyunun kuralları için Satranç Nasıl Oynanır? rehberine, her taşın hareketi için Satranç Taşları Nasıl Hareket Eder? yazısına bakabilirsin.

Satranç tahtası hangi yöne çevrilir?

Satranç tahtası, her oyuncunun sağ alt köşesinde açık renkli bir kare kalacak biçimde çevrilir. FIDE Satranç Kuralları'nın 2.1 maddesi bu yönü açıkça tanımlar; ezberlemek için kısa bir kural yaygındır: "Sağda beyaz."

Tahta yanlış çevrilirse vezirle şahın yeri karışır ve bütün dizilim kayar. FIDE kurallarına göre oyun sırasında tahtanın 2.1 maddesine aykırı konduğu anlaşılırsa oyun sürer, ama ulaşılan konum doğru konmuş bir tahtaya aktarılır (madde 7.2.2).

• Doğru yön: Beyaz oyuncunun sağ alt köşesi (h1) açık renk, sol alt köşesi (a1) koyu renktir.
• Siyahın tarafı: Siyah oyuncunun sağ alt köşesi (a8) de açık renktir; kural iki oyuncu için aynı anda doğrudur.
• Kontrol yolu: Dizilime başlamadan önce sağ elinin altındaki köşe karesine bak.

Satranç tahtasında kareler nasıl adlandırılır?

Satranç tahtasındaki her kare, bir harf ve bir sayıyla adlandırılır: sütunlar a'dan h'ye, sıralar 1'den 8'e kadar gider. FIDE'nin cebirsel notasyon ekine göre harfler beyazın solundan sağına, sayılar beyazın tarafından yukarı doğru sıralanır (Ek C.5 ve C.6).

Bu adlandırma sayesinde dizilim kare kare tarif edilebilir: beyaz şah e1'de, siyah şah e8'de başlar. 64 karenin her biri tek bir harf ve sayı birleşimine karşılık gelir.

Terim	Anlamı	Örnek
Sütun	Tahtanın dikey sırası; a'dan h'ye 8 sütun vardır	e sütunu
Sıra	Tahtanın yatay sırası; 1'den 8'e 8 sıra vardır	1. sıra
Kare	Sütun harfi ile sıra numarasının birleşimi	e1
Çapraz	Aynı renkli karelerin oluşturduğu eğik çizgi	a1–h8

Beyaz ve siyah taşlar hangi karelere dizilir?

Beyaz taşlar 1. ve 2. sıraya, siyah taşlar 7. ve 8. sıraya dizilir. Aynı türden taşlar aynı sütunda karşı karşıya durur: beyaz vezir d1'de, siyah vezir d8'de; beyaz şah e1'de, siyah şah e8'de başlar.

Taş	Adet (bir taraf)	Beyazın kareleri	Siyahın kareleri
Kale	2	a1, h1	a8, h8
At	2	b1, g1	b8, g8
Fil	2	c1, f1	c8, f8
Vezir	1	d1	d8
Şah	1	e1	e8
Piyon	8	a2–h2	a7–h7

Tablodaki düzen, FIDE kurallarındaki başlangıç konumuyla aynıdır (madde 2.3). Her taraf 1 şah, 1 vezir, 2 kale, 2 fil, 2 at ve 8 piyonla başlar (madde 2.2).

Vezir ve şah hangi kareye konur?

Vezir kendi rengindeki kareye konur, şah da vezirin yanındaki kareye gelir. Beyaz vezir açık renkli d1 karesine, siyah vezir koyu renkli d8 karesine yerleşir; iki şah e sütununda karşı karşıya durur.

Vezir ile şahın yeri, dizilimde en sık karıştırılan noktadır. Ezberlemek için iki pratik yol vardır:

• "Vezir kendi rengini sever": Beyaz vezir beyaz kareye, siyah vezir siyah kareye konur.
• "Vezirler karşı karşıya": İki vezir aynı d sütununda, iki şah aynı e sütununda yüz yüze bakar.

Doğru dizilimde beyaz vezir, oyuncunun bakış açısından şahın solunda kalır. Siyah oyuncunun bakış açısından ise siyah vezir şahın sağında görünür; iki dizilim de aynı kurala uyar.

Satranç dizilimi yanlış yapılırsa ne olur?

Satranç dizilimi yanlış yapılmışsa ve bu durum oyun sırasında fark edilirse oyun iptal edilir ve yeni bir oyun oynanır. FIDE Satranç Kuralları'nın 7.2.1 maddesi, başlangıç konumunun yanlış olduğu durumu bu şekilde çözer.

Renklerin karışması ayrı bir kurala bağlıdır. FIDE'nin 7.3 maddesine göre oyuncular yanlış renklerle başlamışsa ve iki taraf da 10'dan az hamle yapmışsa oyun durdurulur ve doğru renklerle yeniden başlar; 10 hamleden sonra oyun sürer.

Durum	FIDE maddesi	Sonuç
Başlangıç konumu yanlış	7.2.1	Oyun iptal edilir, yeni oyun oynanır
Tahta yanlış çevrilmiş	7.2.2	Oyun sürer, konum doğru tahtaya aktarılır
Renkler karışmış, 10 hamleden az	7.3	Oyun durur, doğru renklerle yeniden başlar
Renkler karışmış, 10 hamle ve üzeri	7.3	Oyun sürer

Satranç diziliminde en sık yapılan hatalar nelerdir?

Satranç diziliminde en sık yapılan hata, vezirle şahın yerini değiştirmektir. Hataların çoğu tahtanın yanlış çevrilmesinden ve benzer görünen taşların karıştırılmasından doğar.

1. Vezir ile şahın yer değiştirmesi: Vezir kendi rengine konmazsa iki taş ters durur. Çözüm: Vezirin kare rengine bak.
2. Tahtanın ters çevrilmesi: Sağ alt köşe koyu renk kalırsa bütün dizilim kayar. Çözüm: "Sağda beyaz" kuralını uygula.
3. At ile filin karışması: At kalenin yanına, fil atın yanına gelir. Çözüm: Köşeden içeri doğru kale, at, fil sırasını izle.
4. Eksik piyon: 8 piyondan biri unutulursa ikinci sırada boşluk kalır. Çözüm: Piyonları saymak yerine sütunları a'dan h'ye kontrol et.
5. Tasarım setlerinde rollerin karışması: Temalı taşlarda şah ile vezir benzer görünebilir. Çözüm: Setin taş listesine bak.

Temalı satranç taşları nasıl dizilir?

Temalı satranç taşları da klasik taşlarla aynı düzende dizilir: her figür, satranç rolüne göre yerini alır. Ejderha setinde şah kanatlı bir ejderha, at bir ejderha başı, kale bir taş golemdir; dizilim yine kale, at, fil, vezir, şah sırasını izler.

Sadece Satranç'taki tasarım satranç setlerinde her ürün sayfasının "Kutuda ne var?" bölümü, hangi figürün hangi rolü üstlendiğini tek tek gösterir. Dizilime başlamadan önce bu listeye bakmak, şah ile veziri karıştırmayı önler.

• Bir set, bir taraf: Her tasarım set 16 taştır; iki set karşı karşıya dizildiğinde 32 taşlık tam oyun kurulur.
• Rakibi sen seçersin: Takımını Kur sayfasında iki temayı karşı karşıya koyabilirsin.
• Tahtalı seçenek: Tahtası ve 32 taşı bir arada isteyenler dekoratif satranç takımlarına bakabilir.

• 

  Ejderha

  1.250 TL
  +12 renk seçeneği · 16 taş
• 

  Şövalye ve Ejderha Temalı Satranç Takımı

  2.000 TL 2.500 TL
  +Tasarım takımı
• 

  Kedi ve Köpek Temalı Satranç Takımı

  2.000 TL 2.500 TL
  +Tasarım takımı

Sıkça Sorulan Sorular

Satrançta kale nereye konur?

Satrançta kaleler arka sıranın iki köşesine konur. Beyaz kaleler a1 ve h1 karelerinde, siyah kaleler a8 ve h8 karelerinde başlar. Kaleler, dizilime başlarken yerleştirilen ilk taşlardır ve geri kalan taşlar köşelerden ortaya doğru dizilir.

Satrançta at ile fil hangi sırayla dizilir?

Satrançta at kalenin yanına, fil atın yanına dizilir. Beyazın atları b1 ve g1, filleri c1 ve f1 karelerinde başlar. Köşeden ortaya doğru sıra her zaman kale, at, fil şeklindedir; iki taraf da aynı sırayı izler.

Satrançta piyonlar nereye dizilir?

Satrançta piyonlar her oyuncunun ikinci sırasına dizilir. Beyaz piyonlar a2'den h2'ye, siyah piyonlar a7'den h7'ye kadar olan sekiz kareyi doldurur. Her tarafın 8 piyonu, arka sıradaki taşların hemen önünde bir duvar oluşturur.

Satrançta ilk hamleyi kim yapar?

Satrançta ilk hamleyi her zaman beyaz taşlarla oynayan oyuncu yapar. FIDE Satranç Kuralları'nın 1.2 maddesine göre beyazın ilk hamlesinden sonra oyuncular sırayla birer hamle yapar. Dizilim tamamlanmadan ilk hamle yapılmaz.

Satranç tahtasının hangi köşesi beyaz olur?

Satranç tahtasının her oyuncunun sağ alt köşesindeki karesi beyaz, yani açık renklidir. Beyaz oyuncu için bu kare h1, siyah oyuncu için a8'dir. FIDE Satranç Kuralları'nın 2.1 maddesi tahtanın bu yöne çevrilmesini şart koşar.

Şah ile vezirin yeri nasıl kolay hatırlanır?

Şah ile vezirin yeri "vezir kendi rengini sever" kuralıyla kolayca hatırlanır. Beyaz vezir açık renkli d1 karesine, siyah vezir koyu renkli d8 karesine konur; şah, vezirin yanındaki e karesine gelir. Doğru dizilimde iki vezir ve iki şah karşı karşıya durur.